Een ‘gevaarlijk’ fenomeen?

Pro Ana komt van Professional Anorectic en komt oorspronkelijk van een extreme, secte-achtige beweging uit Engeland. Deze beweging ziet Anorexia als lifestyle, als kunst. En propageert op een intimiderende manier het uithongeren, het braken, het liegen en bedriegen. Kortom het mager worden, zijn en blijven. Inclusief tips en trucs voor iedereen die het weten wil. De sites (of beter weblogs) staan bol met foto’s van magere vrouwen en benige modellen. Mager zijn is IN en niet eten getuigd van wilskracht en zelfbewust zijn en controle hebben op je leven…

Dit is het beeld wat door felle tegenstanders en media de laatste jaren is geschetst. Je zou een groot risico lopen om een eetstoornis te ontwikkelen als je je hiermee inlaat. De realiteit ligt echter wat genuanceerder. Er zijn namelijk verschillende stromingen binnen de Pro Ana beweging. Van hardcore naar veel mildere vormen. De mildere vormen vind je voornamelijk in Nederland. In Amerika zijn Pro Ana weblogs verboden. Ze worden door de providers van het internet gehaald om vervolgens in de underground weer op te duiken. Ook in Nederland en andere landen heeft men geprobeerd Pro Ana te verbieden. Tot nog toe zonder resultaat. En gelukkig maar.

Wat voor stelling neemt Human Concern in ten opzichte van dit fenomeen?

Carmen Netten over Pro Ana:
“‘Pro-Ana’ is in mijn opinie enkel een vervangende term voor de ziekte Anorexia/Boulimia. En wel voor de eerste fase waarin iemand met een eetstoornis zit: namelijk de ontkenningsfase. Op de weblogs, sites en fora die deze naam dragen zoeken lotgenoten in deze fase elkaar op.

De ontkenningsfase: de beginperiode waarin de winst groot lijkt en alle hulp of goedbedoelde bemoeienis structureel wordt gemeden. Maar is dat niet logisch, als je niet ziet dat je ziek bent? Sterker nog alleen nog maar voordeel voelt van je ziekte.

Dat is ook mijn eigen ervaring, aangezien ik ook ooit ernstig Anorexia en Boulimia had. Ik wilde geen bemoeienis. Het was mijn ding, mijn geheim en ik was niet van plan het prijs te geven, laat staan het op te geven. Behoefte aan goede adviezen had ik niet, want die beangstigden mij alleen maar. Het toegeven immers, is de eerste stap om de eetstoornis, (je winst) los te laten. Zeker in het begin is dit zeer zeker niét waar iemand op zit te wachten. Het kenmerkende namelijk in het begin van Anorexia of Boulimia is dat je je er ´beter´ door voelt, ´sterker´, ‘gelukkiger’, meer ‘in control’.

Kortom: zet een boel meiden/vrouwen/jongens, waar en hoe dan ook bij elkaar in deze ontkenningsfase en je krijgt dit fenomeen.

Pro Ana weblogs zijn een ontmoetingsplaats voor mensen die nog in deze ontkenningsfase zitten. Het is een plek waar zij elkaar kunnen treffen en met elkaar kunnen delen wat hen in het geheim bezig houdt. Een deel daarvan bestaat mogelijk uit het uitwisselen van tips en trucs. Het delen van mislukkingen (ik heb tóch te veel gegeten), het kunnen klagen over je te dik voelen, het steun vinden als het afvallen niet gaat zoals je wilt. Het zich spiegelen aan dunne mensen (thinspiration). Deze meisjes en ook jongens kunnen met dit soort verhalen in de regel niet terecht bij reguliere lotgenoten sites. Die worden over het algemeen gecheckt en ontdaan van berichten die gaan over gewicht, afvallen en het delen van tips, om het vergelijken, het bemoedigen van elkaar in negatieve zin tegen te gaan. Verstandig in eerste instantie gedacht… Maar betekent dat dan niet dat je gewoonweg een deel van de ziekte negeert? Dat je mensen het recht ontneemt om zich over alle gradaties van hun ziekte te uiten?

Meisjes of jongens met anorexia of boulimia leven met een geheim waar niemand in eerste instantie begrip voor heeft. Want wie snapt waarom je jezelf als gezond mens uithongert. Je het ‘fijn’ vindt om niet te eten. Je jezelf ‘beter voelt’ als je graatmager bent. Of jezelf nog steeds een vet varken vindt als iedereen ziet dat je fel over been bent. Wie zet ‘vrijwillig’ zijn of haar gezondheid op het spel en sleept de familie ook nog eens in dit drama mee. Daar loop je liever niet mee te koop.

En toch hebben mensen met een eetstoornis de behoefte om eindelijk eens vrijuit te praten, zich te uiten, te delen en te herkennen. Binnen het gevecht wat ze leveren en de schaamte die ze hebben, proberen ze hun weg te vinden en bij anderen steun te vinden. Dat die steun voornamelijk komt van lotgenoten die in hetzelfde schuitje zitten, en dus ook bestaat uit tips en trucs en woorden als ‘houdt vol’ (waarmee?) is niet verwonderlijk. Je bent immers allemaal met hetzelfde doel bezig – met dezelfde blinddoek voor – in dezelfde fase – die vooral gekenmerkt wordt door ontkenning. Daarom zoekt men elkaar op op Pro Ana sites. Daar mogen ze zichzelf zijn. Worden niet veroordeeld en niet de mond gesnoerd.

Begrijpelijk dus. Maar ook niet geheel ongevaarlijk. Want iedereen op deze weblogs praat met de stem van de ziekte. En met jouw eigen stem, die ene in je hoofd, heb je het al moeilijk genoeg. Je zou dus kunnen zeggen dat de beïnvloeding door het terrorisme, de dreiging van deze eetstoornisstem, ver-twee, drie vier, tigvoudigd wordt. Dat is wel heel veel om tegenwicht aan te bieden als je al kwetsbaar bent.

Je ogen moeten uiteindelijk natuurlijk wel geopend worden. Je moet op een of ander moment doordrongen worden van de risico’s. Van de gevolgen. Wil je langzaam uit de ontkenningsfase komen richting hulp. Je zou dus logischerwijze kunnen concluderen dat het vertoeven op Pro Ana sites niet meteen de goede kant op stimuleert.

Echter aan de andere kant worden deze meiden en jongens wél gehoord, kunnen ze zich wél uiten en zijn ze minder alleen in hun gevecht. En soms zien ze zelf ook wel in dat er iets aan de hand is en zoeken zij toch langzaamaan hulp. Ook op deze sites is er groei te bespeuren, juist omdat men in een veilige omgeving zich kan uiten. Omdat de ziekte en de nare kanten ervan niet worden genegeerd of weggepoetst. Nee je probleem mag er zijn in de diepste kern van je ellende. En juist dat, kan helpend zijn en een duw geven richting inzicht en hulp.

Kortom, de hetze en hype rondom het fenomeen ‘Pro Ana’ is mijns inziens tot veel te grote hoogte gestegen. Het heeft een polariteit doen ontstaan tussen slechte sites en zogenaamde goede sites. Het vergt wat meer en dieper onderzoek voordat men onderbouwd kan zeggen, Pro Ana is slecht, alternatieven zijn goed. Want wie beter kijkt ziet dat Pro Ana sites niet persé slecht hoeven te werken, en wie nog beter kijkt ziet ook dat binnen gezonde fora, zich ongezonde gewoonten kunnen ontwikkelen. Zo zie je een tendens binnen ‘gezonde’ sites dat er bijna een eetstoornis-lifestyle ontstaat. Bezoekers die dag en nacht rondhangen op een forum en niet meer toekomen aan een normaal niet-digitaal leven. Lotgenoten die elkaar door dik en dun helpen, maar vergeten dat ze eerst voor zichzelf moeten zorgen. Jonge meiden die blijven hangen in een wereld die ‘eetstoornis’ heet en daar weer bestaansrecht uit ontlenen. Wat is ‘slechter’, vraag ik mij inmiddels wel eens af…

Ik heb dus zeker niet de neiging om deze weblogs te veroordelen. Om te zeggen dat ze gevaarlijk zouden zijn. Al helemaal niet om ze te willen verbieden. Het is een normaal verschijnsel van psychisch zieke mensen in een ontkenningsfase, om zo over hun problemen te (willen/mogen/kunnen) praten.

Wat kun je beter doen?

Je kunt beter integreren. Proberen te doorgronden wat meisjes op deze websites zoeken en vinden. Kun je ze dat ook elders bieden? Of misschien daarna, als een volgende stap? Hoe maak je een brug tussen de ontkenningsfase en de eerste voorzichtige stap naar hulp.
Misschien vinden ze veiligheid, openheid en ruimte. Misschien schrikken hun naasten teveel en kunnen dan niet meer luisteren. Begrijpelijk maar voor iemand met een eetstoornis uiterst bedreigend. Wat kunnen we leren van Pro Ana sites? Wat weten we eigenlijk van het verschijnsel: vrijuit praten over een ziekte gewoon zoals het is. Niet mooier voordoen, niet wijzen met een vinger, niet straffen of dreigen, niet verzwijgen of verbloemen. Een eetstoornis geeft nou eenmaal geen mooi plaatje.

Helemaal voorkomen en verbieden kun je dit soort weblogs niet. Ze duiken toch weer op. Net nog ietsje stiekemer, misschien nog net wat extremer. Dan weet je helemaal niet meer waar je dochter of zoon haar of zijn heil zoekt. Je kunt mensen nou eenmaal niet verbieden te praten over wat hen bezig houdt. Dat is een gezonde, normale behoefte van ieder mens. Ziek of niet. En via internet is dat tegenwoordig een stuk makkelijker.

Wat je echter wel zou kunnen/moeten doen, is begrip kweken voor de ziekte op andere manieren. Door er goede aandacht aan te besteden in de media. Door af te rekenen met de vooroordelen, de mythes die op deze ziekte rusten. Het gaat bijvoorbeeld niet alleen om anorexia, het gaat ook om Boulimia of BED. Het taboe moet worden doorbroken.

Je zou meer gelegenheid moeten bieden op reguliere lotgenotensites openlijk een mening te uiten, en deze dan te begeleiden door er adequaat op te reageren. Dit soort weblogs zouden, achter de schermen, begeleid kunnen worden door bijv ervaringsdeskundigen die al in een andere fase zitten. Om op deze manier de twijfelaars te helpen inzicht te krijgen en wakker te worden.

Je zou ouders en omstanders van dit soort cliënten meer kennis moeten verschaffen over de ziekte, zodat ze de signalen eerder oppakken en begrip kunnen tonen voor deze fase van de ziekte zonder te veroordelen of af te wijzen, zonder meteen naar de hulpverlening te forceren. Zonder al te veel druk uit te oefenen gewoon eens te luisteren naar de belevingswereld van deze mensen. Hoe bizar, ziek, gek of achterlijk dat ook mag klinken. Te begrijpen wat er achter hun ideeën zit. Achter hun angsten zit. Het gedrag zegt immers niets over de persoon. De tips en trucs zeggen niets over de werkelijke behoefte die erachter schuil gaat.

Iemand met kanker beoordeel je toch ook niet op zijn gezwel?!
En misschien wordt het tijd dat we ook zelf als omstanders onze blinddoek afdoen…

Carmen Netten

Voor meer info en eventueel advies of hulp, neem contact met ons op:
tel: 020-6671696 of mail naar:
info@humanconcern.nl

Wil je je mening geven en je reactie hieronder geplaatst zien. Stuur hem dan naar: c.netten@humanconcern.nl

 
REACTIES: 

Even een korte reactie op je stukje:

Een mooi en direct stuk. Dit doet een beroep (zoals ik dat voel en zie) op mensen om te reageren, te discussiëren of enigszins in te verdiepen. Ontzettend goed hoe je het beoordelende karakter van de meisjes die op deze sites surfen( dat het naar mijn idee nu heeft), weet om te buigen in begrip en erkenning voor deze meisjes en evt jongens. Met name denk ik dat het belangrijk is dat het begrip voor het ontstaan van de sites er is, namelijk de fase van ontkenning, dat mensen begrijpen dat het in deze fase voor velen een gevoel van superioriteit geeft, dat het is van hen is en iets wat niet zomaar af gepakt mag en kan worden!

Groetjes H.

Dubbele effecten

Uit eigen ervaring weet ik dat pro-ANA en pro-MIA sites zeker niet ongevaarlijk zijn. Maar ze hadden ook een dubbel effect op mij.

Toen ik een eetstoornis had zocht ik ook naar allerlei middelen om nog ‘beter’ te worden in waar ik mee bezig was. Ik wilde mezelf onzichtbaar maken omdat ik er simpelweg niet echt durfde te zijn, mezelf straffen omdat ik vond dat ik nooit genoeg voldeed, controle zoeken in wel / niet eten omdat ik geen idee had hoe ik grip op mijn dagelijks leven moest krijgen etc. De pro-sites konden mij daarvoor allerlei handvatten bieden door hun (ontzettend zieke) tips en trucs waardoor mijn eetgestoorde gedachten en mijn gebrek aan zelfwaardering alleen maar versterkt konden worden. Want als eetstoornispatiënt stelde ik blijkbaar ook niets voor want ik was (of voelde…) me nog lang niet zo dun als de graatmagere modellen die op de sites als propaganda stonden afgebeeld, dus ik moest nog harder mijn best doen.

Toch had het gelukkig bij mij ook een ander effect. Ik schrok me namelijk rot van de foto’s die stonden afgebeeld! Ontzet drukte ik mijn neus tegen de beeldbuis van mijn computer en vroeg me serieus af of de uitgemergelde lichamen nog leefden of opgezette mummies waren. Zelfs ík vond dit niet mooi! Ik vond ze doodeng! Bij het lezen van de gepredikte tips begon er ook ergens in mijn achterhoofd nog iets gezonds mee te murmelen; dat sommige tips toch echt belachelijk waren die er stonden, dat ze eigenlijk soms zelfs ‘hilarisch’ waren want ik wist ergens gewoon dat het echt niet klopte.

Het bracht me totaal in verwarring, maar deed me ook realiseren dat er iets niet goed met mij ging. Dat ik de verkeerde kant opging. Door hierover met mensen uit mijn naaste omgeving in gesprek te gaan, realiseerde ik mij dat mijn eetstoornis mij niet langer helpen ging om met mezelf en mijn leven om te gaan. En ik hulp nodig had.

C.B